Μπορεί ο Τραμπ να αποσύρει μονομερώς τις ΗΠΑ από το ΝΑΤΟ; Τι προβλέπει η αμερικανική νομοθεσία

Είναι το ΝΑΤΟ (ξανά) μπροστά στην κλεψύδρα που μετρά αντίστροφα για την αποχώρηση των ΗΠΑ; Σε συνέντευξή του στη βρετανική Telegraph την 1η Απριλίου, ο Ντόναλντ Τραμπ εξέφρασε ευθέως τη δυσαρέσκειά του για την άρνηση της Βορειοατλαντικής Συμμαχίας να συμμετάσχει στον πόλεμο κατά του Ιράν. Ο Αμερικανός πρόεδρος, όχι για πρώτη φορά, απάντησε σε ερώτηση εάν θα επανεξετάσει τη συμμετοχή των ΗΠΑ στη Συμμαχία μετά τον τερματισμό του πολέμου:

«Θα έλεγα ότι (αυτό) δεν υπόκειται πλέον σε επανεξέταση. Ποτέ δεν με έπεισε το ΝΑΤΟ. Πάντα ήξερα πως είναι ένας ΄χάρτινος τίγρης΄ και αυτό το ξέρει και ο Πούτιν, παρεμπιπτόντως». Τον ίδιο υποτιμητικό χαρακτηρισμό- «χάρτινος τίγρης»- είχε χρησιμοποιήσει ξανά και στις 20 Μαρτίου. ΄Εκτοτε, η διεθνής σκηνή συζητά στο παρασκήνιο τις πιθανότητες η απειλή αποχώρησης των ΗΠΑ από το ΝΑΤΟ να μετουσιωθεί σε πράξη. Μπορεί, όντως, ο Αμερικανός πρόεδρος να αποσύρει μονομερώς τις Ηνωμένες Πολιτείες από τη Συμμαχία;

Υποχρεωτική από το 2023 η έγκριση του Κογκρέσου

Επί προεδρίας του Τζο Μπάιντεν, το Κογκρέσο είχε ψηφίσει το 2023 νόμο με σκοπό να εμποδίσει οποιονδήποτε πρόεδρο να αποσύρει τις Ηνωμένες Πολιτείες από το ΝΑΤΟ χωρίς την προηγούμενη έγκριση από το Σώμα. Το μέτρο υιοθετήθηκε τον Δεκέμβριο του 2023 ως μέρος του National Defense Authorization Act, του ετήσιου ομοσπονδιακού νόμου για τον προϋπολογισμό, τις δαπάνες και τις πολιτικές του υπουργείου Άμυνας, για το έτος 2024, εν μέσω ανησυχιών πως ο Ντόναλντ Τραμπ θα εγκατέλειπε τη Συμμαχία εάν επανεκλεγόταν. Με αυτόν τον νόμο, ο πρόεδρος δεν μπορεί να αποσυρθεί από το ΝΑΤΟ χωρίς την προηγούμενη συγκατάθεση των 2/3 των μελών της Γερουσίας ή χωρίς ξεχωριστό νόμο τον οποίο θα υπερψηφίσει το Κογκρέσο.

Ειρωνεία της τύχης συνιστά το γεγονός πως ο συγκεκριμένος νόμος υποστηρίχθηκε σθεναρά από τους γερουσιαστές Τιμ Κέιν και…Μάρκο Ρούμπιο ο οποίος τότε ήταν θερμός υποστηρικτής της ιδέας πως «η Γερουσία πρέπει να έχει τον έλεγχο του αν η χώρα μας θα παραμείνει ή θα αποσυρθεί από το ΝΑΤΟ» και δήλωνε πως «οι Ηνωμένες Πολιτείες πρέπει να εγγυηθούν την προστασία των εθνικών μας συμφερόντων και την ασφάλεια των δημοκρατικών συμμάχων μας».

΄Εκτοτε, και μετά τον διορισμό του ως υπουργός Εξωτερικών του Ντόναλντ Τραμπ, ο Ρούμπιο ανέκρουσε πρύμναν: «Εάν το ΝΑΤΟ σημαίνει απλά πως θα υπερασπιζόμαστε την Ευρώπη σε περίπτωση επίθεσης αλλά εκείνο θα αρνείται το δικαίωμα να χρησιμοποιούμε τις βάσεις του όποτε τις χρειαζόμαστε, αυτή δεν είναι πολύ καλή συμφωνία. Είναι δύσκολο να παραμείνουμε δεσμευμένοι σε μια τέτοια κατάσταση», δήλωσε σε συνέντευξή του στο Fox News.

Προεδρική εξουσία στην άσκηση εξωτερικής πολιτικής

Σημαίνει αυτό πως η Γερουσία θα είχε την τελευταία λέξη στη δυνητική αποχώρηση των Ηνωμένων Πολιτειών από το ΝΑΤΟ; Η απάντηση είναι περίπλοκη. «΄Ενας μελλοντικός πρόεδρος θα μπορούσε να αμφισβητήσει μια τέτοια πρωτοβουλία και να επικαλεστεί τις εξουσίες που του δίνει το ΄Αρθρο 2 του Συντάγματος ως Αρχηγός του Γενικού Επιτελείου των Ενόπλων Δυνάμεων» και να επιχειρηματολογήσει με την εξουσία που του δίνει το Σύνταγμα σε ό,τι αφορά την εξωτερική πολιτική, έγραφε ο Μάικλ Ο’Χάνλον, ανώτερο μέλος του Ινστιτούτου Brookings σε άρθρο του στην Washington Post όταν ψηφίστηκε ο νόμος το 2023. Ο Ο΄Χάνλον σημείωνε τότε το παράρτημα 2 του επίμαχου άρθρου που αναφέρει: «Ο Πρόεδρος θα είναι Αρχηγός του Γενικού Επιτελείου του Στρατού Ξηράς και του Ναυτικού των ΗΠΑ όπως και των δυνάμεων των διαφόρων Πολιτειών της χώρας όταν κληθεί να υπηρετήσει τις Ηνωμένες Πολιτείες».

Αυτή η αντίφαση θα μπορούσε να οδηγήσει σε μια νομική διαμάχη μεταξύ της εκτελεστικής και της διοικητικής εξουσίας με το αποτέλεσμα να εξαρτάται από την ερμηνεία του εύρους της προεδρικής εξουσίας σε ό,τι αφορά τις συνθήκες. Ο Τραμπ είχε ήδη χρησιμοποιήσει την ίδια εξουσία που του δίνει το Σύνταγμα στην αμερικανική εξωτερική πολιτική προκειμένου να αποσυρθεί από ορισμένες διεθνείς συνθήκες χωρίς προηγούμενη έγκριση του Κογκρέσου.

Μπορεί η Γερουσία να ασκήσει δίωξη κατά του Τραμπ;

Αναλυτές στέκονται ιδιαίτερα στο ερώτημα εάν μπορεί να κινηθεί νομική διαδικασία στο ενδεχόμενο απόσυρσης των ΗΠΑ χωρίς προηγουμένως ο Τραμπ να υποβάλλει την πρόταση στο Κογκρέσο. Με άλλα λόγια, μπορεί ο Αμερικανός πρόεδρος να διωχθεί ποινικά; Κι εδώ, η απάντηση δεν είναι απλή: πρώτον, γιατί «δεν είναι σίγουρο πως οι Ρεπουμπλικανοί στο Κογκρέσο – οι οποίοι τουλάχιστον θα έχουν τον έλεγχο της Γερουσίας- θα υποστήριζαν κάτι τέτοιο», σύμφωνα με τον επίτιμο καθηγητή Νομικής του Πανεπιστημίου του Σικάγο Κέρτις Μπράντλι που μίλησε στο Politico. Και κατά το παρελθόν, το αμερικανικό Ανώτατο Δικαστήριο έχει αποφανθεί πως οι θεσμικές αντιπαραθέσεις μεταξύ εξουσιών είναι καλύτερο να επιλύονται με πολιτικά μέσα και όχι με την παρέμβαση της Δικαιοσύνης. Είναι ξεκάθαρο πως «πρόκειται για ένα εξαιρετικά αμφιλεγόμενο νομικό πεδίο και η κατάσταση δεν είναι 100% σαφείς», ήταν το σχόλιο του ερευνητή στο Ινστιτούτο Brookings στο Politico, Σκοτ ΄Αντερσον.

Αν είχε την έγκριση του Κογκρέσου;

Εστιάζοντας στο πρακτικό σκέλος, εάν, τελικά, ο Ντόναλντ Τραμπ καταφέρει να αποσπάσει την έγκριση του Κογκρέσου, η απόσυρση των Ηνωμένων Πολιτειών από τη βορειοατλαντική Συμμαχία δεν θα ήταν άμεση. Το άρθρο 13 του Κανονισμού του ΝΑΤΟ προβλέπει πως όποια χώρα επιθυμεί να εγκαταλείψει την Συμμαχία πρέπει να αποστείλει στις Ηνωμένες Πολιτείες μία «ειδοποίηση καταγγελίας (της συμφωνίας)», την οποία στη συνέχεια εκείνες θα στείλουν στις υπόλοιπες χώρες της Συμμαχίας με την απόσυρση να τίθεται σε ισχύ μετά την πάροδο ενός έτους.